چرا خمیازه واگیردار است؟
خمیازه واگیردار به عنوان مثال در جمعی نشستهاید و ناگهان یکی از افراد خمیازه میکشد، و بلافاصله شما هم ناخودآگاه خمیازهای میکشید، حتی اگر خسته یا خوابآلود نباشید، این پدیده عجیب، جالب و در عین حال رایج به نام خمیازهی واگیردار شناخته میشود. اگر تمایل دارید اطلاعات بیشتری در رابطه با خمیازه واگیردار بدایند با مجله اینترنتی فراوک همراه باشید.
خمیازه چیست و چرا اتفاق میافتد؟
قبل از بررسی واگیردار بودن خمیازه، بهتر است با خودِ خمیازه آشنا شویم. خمیازه حالتی از باز شدن غیرارادی دهان همراه با تنفس عمیق است که معمولاً در شرایطی مانند خستگی، کسالت، یا بیحوصلگی رخ میدهد. خمیازه شامل مراحل زیر است:
- باز شدن دهان
- کشیده شدن عضلات صورت و گردن
- نفس عمیق کشیدن
- بیرون دادن آهسته هوا
اهداف فیزیولوژیکی خمیازه
- تنظیم دمای مغز: برخی پژوهشها نشان میدهند که خمیازه باعث خنک شدن مغز میشود.
- افزایش هوشیاری: در زمانهایی که سطح توجه یا انرژی پایین است، خمیازه به عنوان یک «تنظیمکننده» وارد عمل میشود.
- اکسیژنرسانی بیشتر: هرچند این نظریه ضعیفتر شده، اما هنوز برخی باور دارند که خمیازه به بهبود تنفس و اکسیژنرسانی کمک میکند.
خمیازه واگیردار چیست؟
خمیازهی واگیردار زمانی اتفاق میافتد که شما صرفاً با دیدن کسی که خمیازه میکشد یا حتی فکر کردن به خمیازه، خودتان نیز خمیازه بکشید. این واکنش معمولاً ظرف ۵ تا ۱۰ ثانیه پس از مشاهده خمیازه دیگران ایجاد میشود. جالب اینکه فقط انسانها نیستند که این رفتار را دارند؛ برخی حیوانات مثل شامپانزهها و سگها نیز دچار خمیازه واگیردار میشوند.
خمیازه واگیردار از چه سنی شروع میشود؟
مطالعات نشان دادهاند که کودکان تا سن حدود ۴ یا ۵ سالگی خمیازه واگیردار ندارند. از این سن به بعد، با رشد توانایی همدلی و شناخت اجتماعی، خمیازهی واگیردار نیز بروز میکند. این موضوع نشاندهنده ارتباط مستقیم بین خمیازه واگیردار و مهارتهای اجتماعی است.
اگر می خواهید با اختلال وسواس فکری و راههای کنترل آن آشنا شوید مقاله موجود در سایت فراوک را مطالعه نماید.
چرا خمیازه کشیدن واگیردار است؟
پژوهشگران و دانشمندان در مورد علت اصلی واگیردار بودن خمیازه نظریههای مختلفی ارائه کردهاند که مهمترین آنها عبارتند از:
1. نظریه همدلی (Empathy Theory)
یکی از معتبرترین نظریهها در این زمینه، به مفهوم همدلی یا توانایی درک احساسات دیگران مربوط میشود. خمیازه کشیدن یک رفتار اجتماعی است و دیده شده که افراد بیشتر از کسانی خمیازه میگیرند که با آنها ارتباط عاطفی یا احساسی نزدیکتری دارند.
مطالعات نشان دادهاند:
- خمیازه واگیردار بین دوستان و اعضای خانواده بیشتر اتفاق میافتد تا بین غریبهها.
- افرادی با توان همدلی بالاتر (مثلاً کسانی که در آزمونهای همدلی نمره بالایی دارند)، بیشتر دچار خمیازه واگیردار میشوند.
- افراد دارای اوتیسم، که معمولاً مهارتهای همدلی کمتری دارند، کمتر خمیازه واگیردار را تجربه میکنند.
2. نظریه تقلید (Mimicry Theory)
بر اساس این نظریه، مغز ما به صورت ناخودآگاه گرایش به تقلید رفتار دیگران دارد؛ مخصوصاً رفتارهایی که غیرکلامی و بدنی هستند. خمیازه هم یکی از این رفتارهای تقلیدی است. این واکنش تقلیدی به کمک نورونهای آینهای (Mirror Neurons) در مغز انجام میشود.
نورونهای آینهای هنگام مشاهده رفتار یک فرد دیگر، در مغز ما همانند زمانی که خودمان آن رفتار را انجام میدهیم، فعال میشوند. به همین دلیل دیدن خمیازه یک فرد دیگر باعث فعال شدن سیستم عصبی مرتبط با خمیازه در ما میشود.
3. نظریه ارتباط اجتماعی (Social Bonding Theory)
خمیازه کشیدن به صورت گروهی ممکن است برای همگامسازی وضعیت هوشیاری و توجه اعضای گروه به کار رفته باشد. در دوران باستان، این رفتار میتوانسته نوعی هماهنگی بیولوژیکی بین اعضای قبیله ایجاد کند تا با هم هوشیار یا آماده بیداری باشند. بنابراین خمیازهی واگیردار ممکن است یک ابزار ارتباطی غیرکلامی برای همبستگی اجتماعی باشد.
4. نقش حافظه و تصویر ذهنی
در بسیاری از موارد، حتی صحبت کردن یا خواندن در مورد خمیازه (مثل همین لحظه!) هم میتواند باعث تحریک خمیازه شود. این نشان میدهد که حتی تصویر ذهنی یا حافظهی مرتبط با خمیازه میتواند مکانیزمهای عصبی مربوط به آن را فعال کند.
نقش نورونهای آینهای در خمیازه واگیردار
نورونهای آینهای همان سلولهای عصبی هستند که وقتی یک فرد عملی را انجام میدهد یا همان عمل را در شخص دیگری میبیند، فعال میشوند. برای مثال، زمانی که کسی را در حال خندیدن، گریه یا خمیازه دیدید، این نورونها باعث میشوند شما نیز همان حس یا واکنش را تجربه کنید.
در یکی از مقالات موجود در سایت فراوک به برررسی دلایلی که باعث می شود زود به گریه بیفتید پرداخته ایم برای کسب اطلاعات بیشتر این مقاله را مطالعه نماید.
تحقیقات زیادی از جمله اسکنهای fMRI نشان دادهاند که در هنگام خمیازهی واگیردار، بخشهایی از مغز مانند قشر پیشپیشانی، آمیگدالا و بخشهایی از سیستم لیمبیک که مسئول احساسات و همدلی هستند، فعال میشوند.
خمیازه واگیردار در حیوانات
جالب است بدانید که این پدیده تنها مختص انسانها نیست. شامپانزهها، سگها، گرگها و حتی شیرها نیز دچار خمیازهی واگیردار میشوند. این موضوع نشان میدهد که خمیازه نه فقط یک رفتار فیزیولوژیکی، بلکه رفتاری تکاملی و اجتماعی است.
در مطالعاتی دیده شده که سگها خمیازهی صاحبان خود را تقلید میکنند، اما واکنش کمتری نسبت به خمیازهی افراد غریبه نشان میدهند؛ که این هم میتواند نشانهای از همدلی حیوانات خانگی با صاحبانشان باشد.
برای آشنایی با اشتباهاتی که جلوی شاد بودن شما را می گیرد می توانید مقاله موجود در سایت فراوک را مطالعه نماید.
خمیازه واگیردار و بیماریها
برخی پژوهشها سعی کردهاند از واکنش خمیازه به عنوان ابزار تشخیص بیماریهای عصبی یا روانشناختی استفاده کنند:
- افراد مبتلا به اوتیسم یا آلزایمر واکنش خفیفتری نسبت به خمیازهی دیگران نشان میدهند.
- در بیماریهایی مانند پارکینسون یا اسکیزوفرنی نیز میزان پاسخ به خمیازه واگیردار کمتر از حد نرمال است.
این یافتهها میتوانند راهی برای شناسایی برخی اختلالات رفتاری و شناختی باشند.
آیا میتوان جلوی خمیازه واگیردار را گرفت؟
خمیازهی واگیردار یک واکنش غریزی و ناخودآگاه است. با این حال، میتوان با تمرکز ذهنی، پرت کردن حواس یا تنفس عمیق آن را کنترل کرد. برخی راهکارهای جلوگیری یا کاهش آن عبارتند از:
- پرهیز از نگاه مستقیم به افراد خمیازهکننده
- تمرکز بر تنفس یا گفتوگو
- کاهش خستگی یا کسالت محیطی
- فعالیتهای بدنی برای افزایش سطح هوشیاری
چرا خمیازه کشیدن واگیردار است؟
پدیدهی خمیازهی واگیردار ترکیبی از رفتارهای عصبی، اجتماعی و روانی است. برخلاف تصور عموم، این واکنش ساده نشاندهندهی پیچیدگی سیستم عصبی و توانایی ما برای همدلی، هماهنگی اجتماعی و تعامل غیرکلامی است. خمیازهی واگیردار ما را به یاد میآورد که حتی ناخودآگاهترین رفتارهای ما هم ممکن است ریشه در عمیقترین بخشهای مغز و تعاملات انسانی داشته باشند.
بنابراین دفعه بعد که خمیازه کسی را دیدید و خودتان هم بیاختیار خمیازه کشیدید، به این فکر کنید که شاید این واکنش کوچک، نشانهای از ارتباط انسانی و همدلی عمیق درونی شماست.