تشنج چیست و چگونه به فرد در حال تشنج کمک کنیم؟

تشنج چیست؟

تشنج یک اختلال ناگهانی و گذرا در فعالیت الکتریکی مغز است که می تواند باعث علائم مختلفی از جمله تغییر در سطح هوشیاری، حرکات غیرارادی، و تغییرات حسی شود. در ادامه با مجله اینترنتی فراوک همراه باشید تا به بررسی علل و روش های درمان تشنج بپردازیم.

علل تشنج

• صرع: شایع ترین علت تشنج، صرع است. صرع یک بیماری مزمن مغزی است که باعث تشنج های مکرر می شود.
• آسیب مغزی: آسیب مغزی ناشی از ضربه، سکته مغزی، یا تومور مغزی می تواند باعث تشنج شود.
• عفونت های مغزی: عفونت هایی مانند مننژیت و آنسفالیت می توانند باعث تشنج شوند.
• اختلالات متابولیک: اختلالاتی مانند کمبود قند خون یا کمبود سدیم می تواند باعث تشنج شود.
• داروها: برخی از داروها می توانند عوارض جانبی تشنج داشته باشند.
• مصرف الکل و مواد مخدر: مصرف الکل و مواد مخدر می تواند خطر تشنج را افزایش دهد.

علائم تشنج

شخص ممکن است به طور کامل یا ناقص از وضعیت آگاهی خود از دست بدهد. تشنج ممکن است منجر به حرکات ناخواسته بدن یا تغییرات در حالت عادی وضعیت بدن شود. شخص ممکن است تغییرات در حواس حسی خود را تجربه کند، از جمله دیدن چیزهای عجیب، شنیدن صداهای غیرمعمول یا احساسات عجیب و غریب.

شخص ممکن است رفتارهای نامناسب یا عجیب و غریبی از خود نشان دهد. تشنج ممکن است منجر به افت نیروی بدن شود و شخص ممکن است ناتوان شود. در صورتی که فردی تشنج داشته باشد، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید و در صورتی که اولین باری که تشنج را تجربه می‌کند، فوراً به مراکز بهداشتی مراجعه کنید.

چگونه به فرد در حال تشنج کمک کنیم؟

اگر شما یا کسی دیگری در حال تشنج است، این نکات می‌توانند به شما کمک کنند تا به طور ایمن و موثر به فرد کمک کنید. در ابتدا، آرام باشید و سعی کنید آرامش خود را حفظ کنید. تسلیم به وضعیت و ایجاد فضای آرام و صمیمی برای فرد می‌تواند به کنترل و مدیریت تشنج کمک کند. اطمینان حاصل کنید که اطراف فرد ایمن است و هر گونه اشیای تیز یا خطرناکی که ممکن است به فرد یا دیگران آسیب برسانند، برداشته شده باشند. اگر امکان دارد، فرد را به صورت احاطه شده در زمین دراز کنید.

هیچ وقت دست و پا متحرک فرد را نگه ندارید یا سعی کنید در جلوی حرکاتش قرار بگیرید. اجازه دهید تشنج خود به پایان برسد و فقط اطمینان حاصل کنید که اطرافیان امن هستند. معمولاً تشنج‌ها پس از چند دقیقه خاتمه می‌یابند. زمان گذشته را ثبت کنید و در صورتی که تشنج بیش از 5 دقیقه طول بکشد یا تشنج‌ها پشت سر هم اتفاق بیفتند، به اورژانس اطلاع دهید. بعد از پایان تشنج، فرد ممکن است خسته و مضطرب باشد. اطمینان حاصل کنید که راحتی تنفس فرد بازیافته و به او کمک کنید تا آرامش بیابد.

اگر فرد برای اولین بار تشنج داشته است یا اگر تشنج‌ها مداوم تکرار می‌شوند، حتماً به پزشک مراجعه کنید تا علت این تشنج‌ها بررسی شود و درمان مناسب ارائه شود. به علاوه، برای اطمینان از امنیت فرد در دوره‌های تشنج، ممکن است لازم باشد داروهای ضدتشنج را در صورت داشتن نسخه پزشکی، به دقت تجدید نظر کرد و مورد استفاده قرار داد.

چه چیزی باعث تشنج می‌شود؟

تشنج‌ها می‌توانند از بسیاری از عوامل مختلف ناشی شود. بیماری‌هایی مانند اپیلپسی، سکته مغزی، مغزورزی، التهاب مغز، و تومورهای مغزی می‌توانند باعث تشنج شوند. تغییرات در سطح شیمیایی مغز مانند کاهش سطح گلوکز (هیپوگلیسمی) یا افزایش سطح سدیم (هیپرناترمی) می‌توانند عوارضی مانند تشنج را ایجاد کنند. برخی از داروها می‌توانند به عنوان عوامل موثر در ایجاد تشنج عمل کنند. به عنوان مثال، برخی از داروهای مهارکننده‌ی عصبی مانند آنتی‌دپرسانت‌ها و داروهای مورد استفاده در درمان بیماری‌های عصبی می‌توانند باعث تشنج شوند.

برخی از بیماری‌های قلبی می‌توانند باعث افزایش نفوذیت مغز و تشنج شوند. بیماری‌های کلیوی، دیابت، بیماری‌های کبدی و اختلالات الکترولیتی می‌توانند باعث تشنج شوند. عوامل محیطی مانند تحریکات نوری یا صوتی شدید، گرمای شدید، یا خستگی بیش از حد و ضربه به سر و آسیب مغزی می‌توانند باعث تشنج شوند. برخی از بیماری‌های ژنتیکی که با تغییرات متابولیکی همراه هستند می‌توانند عواملی برای ایجاد تشنج باشند.

عوارض بعد از تشنج

پس از یک حمله تشنج، فرد ممکن است احساس برخی از عوارض و نشانه‌هایی که ممکن است موقتاً بعد از تشنج برای آنها ظاهر شود، احساس کند. این عوارض معمولاً مرتبط با اثرات جانبی تشنج و همچنین با ویژگی‌های هر فرد ممکن است متفاوت باشند.  بعد از یک حمله تشنج، فرد ممکن است احساس خستگی شدید کند و نیاز به استراحت داشته باشد. همچنین، افراد معمولاً پس از تشنج خواب زیادی را تجربه می‌کنند. برخی از افراد پس از تشنج ممکن است با سردرد یا عدم تمرکز مواجه شوند که ممکن است موقتاً از کارایی آنها را کاسته و زندگی روزمره آنها را مختل کند. 

ممکن است بعضی از افراد پس از تشنج احساس درد در عضلات خود کنند، این می‌تواند به دلیل فشار و تنش در زمان تشنج باشد. همچنین، ممکن است به دلیل افتادن یا ضربه خوردن به زمین یا اشیاء اطراف، آسیب‌های جسمی بعد از تشنج ایجاد شود. تجربه یک حمله تشنج می‌تواند برای فرد منجر به افزایش اضطراب و استرس شود، به خصوص اگر او قبلاً تجربه این حملات را نداشته باشد یا از احساس عدم قابلیت کنترل بر خود دچار شده باشد.

برخی از افراد ممکن است پس از تشنج با علایم حساسیتی مانند حساسیت نسبت به نور یا صدا مواجه شوند. در هر صورت، در صورتی که فرد پس از تشنج مشکلات مزمنی مانند درد شدید، آسیب جسمی قابل توجه، افزایش تعداد تشنج‌ها یا علائم غیرمعمول دیگر داشته باشد، حتماً باید به پزشک مراجعه کند تا بررسی و درمان مناسب انجام شود.

درمان تشنج

درمان تشنج بستگی به علت و نوع تشنج دارد. اما در صورتی که فردی در حال تشنج باشد، اطمینان حاصل کنید که فرد از اطرافیان و اشیای پر خطر (مانند اشیاء تیز یا سرگرمی‌های سنگین) محافظت شده است تا از آسیب دیدگی جلوگیری شود. اطمینان حاصل کنید که سر فرد در طول تشنج حفظ می‌شود، برای این کار می‌توانید یک کف پارچه نرم را زیر سرش قرار دهید. اگر ممکن است دیگران نزدیک باشند، آنها را هشدار دهید که فرد در حال تشنج است تا از او فاصله بگیرند و او را احاطه نکنند.

زمان شروع تشنج را ثبت کنید و در صورتی که تشنج بیش از 5 دقیقه طول بکشد یا فرد پس از تشنج به طور کامل به حالت خود بازنگردد، به پزشک مراجعه کنید. کاهش تحریک‌های محیطی مانند نورهای روشن یا صداهای بلند می‌تواند به فرد کمک کند. پس از تمام شدن تشنج، از فرد پشتیبانی کنید و احساساتش را دریافت کنید. به او کمک کنید تا آرامش بیابد و هرگونه نیازی را برآورده کنید.

اگر فردی تمایل داشته باشد که داروهای ضدتشنجی را در دسترس داشته باشد، از اطرافیان بخواهید که اطلاعات مربوط به داروها و نحوه استفاده از آنها را در دسترس داشته باشند و در مواقع لزوم استفاده کنند. همچنین، برای افرادی که در معرض تشنج مکرر هستند، درمان‌های دیگر مانند جراحی مغزی یا درمان‌های دارویی ممکن است لازم باشد. برای درمان دقیق و مداوم، بهتر است با پزشک متخصص مشوره کنید.

انواع تشنج

تشنج‌های کانونی: این نوع تشنج فقط در یک قسمت از مغز شروع می‌شود. آنها همچنین تشنج‌های جزئی یا فوکال نامیده می‌شوند. تشنج‌های کانونی می‌توانند باعث علائم مختلفی شوند، بسته به قسمتی از مغز که تحت تأثیر قرار می‌گیرد. به عنوان مثال، اگر تشنج کانونی در قسمتی از مغز رخ دهد که حرکت را کنترل می‌کند، ممکن است فرد دچار لرزش یا سفتی در یک طرف بدن شود.

تشنج‌های منتشر: این نوع تشنج در هر دو طرف مغز شروع می‌شود. آنها همچنین تشنج‌های عمومی نامیده می‌شوند. تشنج‌های منتشر می‌توانند باعث انواع مختلفی از علائم از جمله از دست دادن هوشیاری، حرکات غیرارادی و تغییرات حسی شوند.